2021-06-18

ՄՏՈՐՈՒՄՆԵՐ՝ ՔՈՒԷԻ ՈՒ ՔՈՒԷԱՐԿՈՒԹԵԱՆ ՄԱՍԻՆ

«— Չես ըսեր, կնիկ, թաղականին գործն ալ այսօր լմնցուցինք. կիրակի օրը քուէարկութիւնը պիտի կատարուի, եւ բոլոր անդամները պատուաւոր մարդիկ պիտի ըլլան։ Թորոս աղան ինծի քանի մը օղի խմցունելով ետեւէս ինկաւ որ իւր ուզած մարդոցը քուէ տամ, բայց ես իմ մարդոցս տուի, վասն զի իմ մարդիկս ինծի ամեն գիշեր օղի կը խմցունեն եւ շատ բարի ու պատուաւոր մարդիկ են...»

ՅԱԿՈԲ ՊԱՐՈՆԵԱՆ

(«Մեծապատիւ մուրացկաններ», Գ. տպագրութիւն, Թիֆլիս, 1895։ էջ 28)

Արդի ժողովրդավարութեան հիմնական սիւնը յայտարարուած է քուէն, որպէս անհատ քաղաքացիի եւ, հետեւաբար, ժողովուրդի կամքի արտայայտութեան գլխաւոր միջոցը եւ անառարկելի չափանիշը ոեւէ իշխանութեան օրինականութեան։ Արեւմուտքը մեծ աղմուկով դիտորդներ կ՚ուղարկէ աջ ու ձախ, այս կամ այն քուէարկութեան արդարացիութիւնը՝ հետեւաբար անոր հիմամբ ընտրուած իշխանութեան օրինականութիւնը հաստատելու համար, անշուշտ պայմանաւ որ այդ իշխանութիւնը իր սրտով ըլլայ, այլապէս...

Continue reading...

2021-02-22

Պետական միտքի տագնապը

Վերջին ամիսներուն հայութեան ամբողջ ուշադրութիւնը սեւեռուած էր քառասնօրեայ պատերազմի վրայ։ Մեծով-փոքրով կը փորձենք հասկնալ կատարուածը, կը քննարկենք պարտութեան պատճառները։ Եւ քանի որ առարկայական տեղեկութիւնները տակաւին սակաւ են ու խիստ պակասաւոր, ազգովին կը գտնուինք աշխարհի ամենահին առածի նկարագրած վիճակին մէջ։ Խումբ մը կոյրեր կը փորձեն հասկնալ իրենց առջեւի արգելքը՝ զայն շօշափելով. մին կը զգուշացնէ, թէ օձ է, միւսը կը պնդէ, թէ պատ է, իսկ երրորդ մը երդում-պատառ կ’ըլլայ, թէ պարան է։ Մինչդեռ իրենց առջեւ ունէին... փիղ մը, որուն կնճիթը շօշափողին կը թուար, թէ օձ է, փորին դէմ առնողը կը պնդէր, թէ պատ է, իսկ պոչը բռնողը, պարանէն բացի, այլ բացատրութիւն չէր ընդունիր։

Continue reading...

2020-12-22

Համահայկական տեսլականի տագնապը (Բ.). հայ համայնքներու hամաշխարհային ապակեդրոնացեալ կառոյց

Սոյն յօդուածը լոյս տեսած է «Դրօշակ»ի սեպտեմբեր 2020-ի համարին մէջ

Նախորդ յօդուածիս մէջ ըսած էի, որ մեր ձգտումը կրաւորական հայութիւն ունենալ չէ, այլ ներգործական հայութիւն, ուր հայ անհատին ներուժը՝ մտային, հոգեւոր թէ ֆիզիկական, պէտք է հնարաւորութիւն ունենայ դրսեւորուելու յօգուտ ընդհանրականին, հաւաքականին։ Եւ դրսեւորուելու համար նախ եւ առաջ պէտք է հայութիւնը դուրս բերել ամբոխային իրավիճակէն ու զայն դարձնել կազմակերպուած զանգուած։ Այս գրութեամբ պիտի փորձեմ ուրուագծել համահայկական կազմակերպուածութեան որոշ հնարաւոր մօտեցումներ։

Continue reading...

Համահայկական տեսլականի տագնապը

Սոյն յօդուածը լոյս տեսած է «Դրօշակ»ի յունիս 2020-ի համարին մէջ


Հայաստանի վերանկախացումէն ի վեր բազմիցս հրապարակ իջած է Հայաստան-Սփիւռք կապերու բարելաւման եւ համակարգման խնդիրը։ Տակաւին Հայաստան պաշտօնապէս չէր անկախացած՝ 1991ի ամռան, երբ Վազգէն Մանուկեանի կառավարութեան նախաձեռնութեամբ կայացաւ հայ գործարարներու առաջին համագումարը։ Սկզբնական խանդավառութիւնը, շատ վառ երազներով, պիտի յանգէր սահմանափակ տարողութեամբ մի քանի իրագործումներու։ Անոնցմէ գլխաւորն ու ամենաերկարակեացը «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամն էր։ Բազմաթիւ այլ փորձեր ալ եղան ընդլայնելու համար այդ համագործակցութեան ծիրը, որոնք, սակայն, համագումարներու բաժակաճառային բնոյթէն շատ անդին չկրցան անցնիլ։ Նոյնիսկ Սփիւռքի նախարարութեան մը հաստատումը չկրցաւ էական բեկում մը մտցնել այդ յարաբերութիւններուն մէջ։

Continue reading...

2019-02-13

Aurait-on atteint les limites de la démocratie?

Devant l'ampleur des mouvements de contestation dans les pays occidentaux lors de cette dernière décennie, devant la montée des extrémismes tout azimut, — de droite, de gauche, de religion, de mode de vie, etc. — le discours centriste traditionnel semble être en perte totale de voix et ne se contente que de mea-culpa de plus en plus dramatiques sur la voie publique: des multiples excuses que Trudeau (fils) a proféré depuis son arrivée au pouvoir aux récentes sorties d'Emmanuel Macron face aux chemises jaunes, les actualités occidentales en regorgent.

Continue reading...

2018-10-21

ԱՊԱԿԵԴՐՈՆԱՑՄԱՆ ՄԱՍԻՆ — Բ. —

Եթէ փորձենք հասարակ յայտարարներ գտնել ապակեդրոն (կամ ապակենտրոն) կառոյցներուն միջեւ, պիտի տեսնենք, գլխաւորապէս երեք կէտեր կ՚առանձնանան եւ, շատ ուշագրաւօրէն, այդ երեք կէտերն են հիմնական տարբերութիւնները, որ ապակեդրոն կառոյցներն կը զատորոշեն կեդրոնաձիգներէն։

Continue reading...

ԱՊԱԿԵԴՐՈՆԱՑՄԱՆ ՄԱՍԻՆ — Ա. —

Վերջին տարիներուն բազմիցս անդրադարձած եմ այն հիմնական դերակատարութեան, որ ապակեդրոն (կամ ապակենտրոն) գործելակերպը ունեցած է Դաշնակցութեան հզօրացման եւ աշխուժութեան մէջ։ Մեր հիմնադիրները կրցան շրջանցել կեդրոնացման հմայիչ թակարդը եւ ապակեդրոն գործելակերպի որդեգրումով կերտեցին հայոց արդի պատմութեան ամենատարածուն եւ ամենաազդեցիկ կազմակերպութիւնը։

Պիտի չվերադառնամ այդ նիւթին. փափաքողները կրնան զանոնք կարդալ առցանց հոս, հոս, հոս կամ տպուած՝ Հ.Յ.Դաշնակցութեան 125-ամեակին նուիրուած «Հորիզոն» շաբաթաթերթի յատուկ յաւելուածին մէջ (2015-ի նոյեմբեր)։

Continue reading...

2018-08-08

«ՄԵՆՔ ԿԵԴՐՈՆ ՉՈՒՆԻՆՔ, ԴՈ՛ՒՔ ԷՔ ԲՈՒՆ ՂԵԿԱՎԱՐԸ»

ԽՈՀԵՐ ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹԵԱՆ 33-ՐԴ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԺՈՂՈՎԻՆ ԸՆԴԱՌԱՋ


«...պարոն Աշուրը, անսահման գոհ ժպիտով, մրթմրթում էր․ «Քոքը աղէկ դրեր իմ, մաշալլա՜հ․․․»։
(Վահան Թոթովենց, «Կեանքը հին հռոմէական ճանապարհի վրայ»)

Ընկալեալ սովորութիւն է, որ ՀՅԴ Ընդհանուր ժողովներուն նախորդող տարին իւրատեսակ խանդավառութիւն առաջացնէ մեր շարքերուն, համակիրներուն եւ հակակիրներուն մօտ։ Պիտի ըսէի նաեւ անտարբերներուն մօտ, սակայն այդպիսի էակի չեմ հանդիպած կեանքիս աւելի քան 5 տասնամեակներու ընթացքին։ Չկայ հայ մը, որ անտարբեր ըլլայ Դաշնակցութեան նկատմամբ. հայը կ՚ըլլայ կամ շարքային դաշնակցական, կամ Դաշնակցութեան համակիր եւ կամ՝ Դաշնակցութեան հակակիր։ Թէ ինչո՞ւ այդպէս է, պիտի չխորանամ։ Այդպէ՛ս է եւ վերջ։

Continue reading...

2018-03-23

Հաւատարիմ հազարամեակներէն եկող համահայկական տեսլականին

Մարտ 17-ին եւ 18 2018-ին յաջորդաբար Թորոնթոյի եւ Մոնթրէալի մէջ տեղի ունեցան զօրակցական հանդիսութիւններ ի նպաստ Լոռիի եւ Ջաւախքի: Հաւաքներու պատգամաբերն էր «Հորիզոն» շաբաթաթաթերթի գրական յաելուածի խմբագիր Վիգէն Աբրահամեան։ Ստորեւ իր խօսքը։

Մէկ ամիս առաջ, 13 փետրուարին, երբ Ստեփանակերտի մէջ կը նշուէր Արցախեան շարժման 30-րդ տարեդարձը, ծանօթ հասարակական գործիչ, դերասանուհի եւ մանաւանդ՝ արցախեան ազատամարտի առաջամարտիկ Ժաննա Գալստեան կը յայտարարէր.

Continue reading...

2018-02-24

«Ո՞ւր էիր, երբ …»

''«30 տարի անց մենք պէտք է 1988-ի դասերը քաղենք,

իսկ մեր ամենամեծ դասը Հայաստան-Արցախ-Սփիւռք եռամիասնութիւնն է»։

Ժաննա Գալստեան

Ստեփանակերտ, 13 փետրուար 2018''

Ամերիկացիները հետաքրքրական, թէեւ քիչ մը պարզունակ, մօտեցում մը ունին երբ կը փորձեն կարեւոր իրադարձութիւններ ընդգծել. «Ո՞ւր էիր, երբ …» հարցումը։ «Ո՞ւր էիր, երբ նախագահ Քենետին

Continue reading...

2017-07-27

ԲԱԴԵՐԸ ԵՐԵՔՆ ԷԻՆ

Միսաք Վանլեանի յիշատակին

Սեդրակ ուրախ էր։

Չորս օր առաջ թոշակի ելած էր, երեսուն երկար ու ձիգ տարիներ մետաղագործական հսկայ արտադրամասին մէջ շաբաթական հինգ օր տքնելէ ետք։ Փոքրիկ հանդիսութիւն մը, նուէր մը (թանկարժէք ժամացոյց մը), յուշատախտակ մը… եւ մանաւանդ ամեն ամիս կոկիկ թոշակի մը հեռանկարը։

Continue reading...

2015-11-15

ԽՈՀԵՐ ՀԱՅ ՅԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆ ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹԵԱՆ 125-ԱՄԵԱԿԻՆ ԱՌԻԹՈՎ

Դաշնակցութեան 125-րդ տարեդարձը կը նշենք։ Ամենուրէք տօնական տրամադրութիւններ են, ճառեր՝ բաժակով թէ առանց բաժակի, 125-ամեայ երիտասարդը պանծացնող միջոցառումներ ու ձեռնարկներ՝ պաշտօնական եւ անպաշտօն։ Կը յիշենք հիները՝ հիմնադիրները, կը յիշենք անոնց յաջորդած սերունդները, կը յիշենք մանաւանդ յայտնի եւ անյայտ հերոսները՝ մեծ երամին արծիւները, որոնց միանալու թեկնածուները միշտ ալ ներկայ են դաշնակցութեան շարքերուն մէջ։

Continue reading...

2014-11-16

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՀԵՏՔԵՐՈՎ

«Մեր օրէնքը 1863-ի Ազգային Սահմանադրութիւնն է, զոր խումբ մը լուսամիտ հայեր կրցան հիմնել եւ Օսմանեան Կառավարութեան ընդունիլ տալ՝ ներքին եւ արտաքին խոչընդոտները յաղթահարելէ ետք»։
ՅԱԿՈԲ ՏԷՐ ՄԵԼՔՈՆԵԱՆ («Ազդակ» բացառիկ, 1952, էջ 69)

Իւրաքանչիւր ժողովուրդ, եթէ իր ազատ կամքին թողնուի, կ՚որդեգրէ իր հաւաքական կեանքը դասաւորելու ձեւեր, որոնք յարիր են իր կենսակերպին, հոգեբանութեան եւ պայմաններուն։ Բայց երբ այդ ձեւերը՝ պետականութեան կառոյցը կը պարտադրուին դուրսէն, կրնանք վստահ ըլլալ, որ շատ շուտով այդ պետականութիւնը պիտի յայտնուի ճգնաժամերու առաջ, առանց բարւօք լուծման հնարաւորութեան, որովհետեւ դուրսէն պարտադրողը ժողովուրդի շահերէն չէ, որ կ՚առաջնորդուի, այլ իր սեփական հաշիւներէն։ Օտարը, նոյնիսկ եթէ ուզէ բարիք ընել եւ լաւ բան մը պարտադրել, պիտի ձախողի, որովհետեւ իր իմացած «լաւ»ը ի՛ր չափանիշներով է լաւ, ի՛ր ժողովուրդին յարիր։ Իսկ մենք այնքան ալ միամիտ չենք, որ հաւատանք թէ դուրսէն միջամտողը մեր բարիքին համար կ՚աշխատի։ Մենք պէտք է գտնենք մե՛ր ժողովուրդին էութեան եւ ըմբռնումներուն յարիր կառոյցը։ Մենք պէտք է գտնենք ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆը։

Continue reading...

ՊԵՏԱԿԱՆԱՇԻՆՈՒԹԻՒՆ

Toute nation a le gouvernement qu'elle mérite.

Joseph-Marie, comte de Maistre (1753-1821)

Հայաստանի հանրապետութեան վերա-անկախացումէն ի վեր, մեր հրապարագրական-հրապարախօսական-ճառախօսական բառամթերքը ճոխացաւ մի քանի ոչ թէ նոր, այլ վերանորոգ բառերով, որոնց առկայութիւնը գրութեան մը կամ ճառի մը մէջ անմիջապէս կը մատնէ զայն գրողին տարիքը. — հիմնահարց եւ/կամ հիմնախնդիր, գերխնդիր, ամրագրում, կառուցողական («շինիչ»ի փոխարէն), գործառոյթ, գործընթաց, տարածաշրջան (ըստ երեւոյթին «շրջան»ը չէր բաւարարեր), եւ մասամբ նորին։ Եւ հակառակ մտաւորականութեան բառամթերքին մէջ «շինել» բայի արժեզրկման — ոմանք կը գտնեն, որ ան փողոցային մակարդակի իջած է եւ երբեմն կը փոխարինէ բայեր, զորս ընդհանրապէս չենք տպեր, — «Պետականաշինութիւն» եւ իր անխուսափելի զուգընկեր «Ազգաշինութիւն» բառերուն արժէքը բաւական բարձր է մտաւորական բառամթերքի սակարանին վրայ։

Continue reading...

2013-11-26

ՀԱՄԱՀԱՅԿԱԿԱՆ ՏԵՍԼԱԿԱՆԻ ՄԸ Ի ԽՆԴԻՐ — ԽՈՀԵՐ ԱԶԳԱՅԻՆ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐՈՒԹԵԱՆ 150-ԱՄԵԱԿԻՆ ԱՌԹԻՒ

26 նոյեմբեր 2013

Ազգային Սահմանադրութեան 150-րդ տարեդարձն էր այս տարի։ 1863-ի մարտի 17-ին, օսմանեան իշխանութիւնները կը հաստատէին անոր — թէկուզ մաքրաջրուած — յօդուածները եւ ան կը դրուէր գործադրութեան։

Ազգային Սահմանադրութեան որդեգրումը, հակառակ իր կիրառման ծիրի սահմանափակութեան, մեծ շրջադարձ էր հայուն համար։ Հայ իրականութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով, բացարձակապէ՛ս առաջին անգամ ըլլալով, անհատ հայը կ՚ունենար քուէի իրաւունք, կ՚ունենար իր ներկայացուցիչները ընտրելու իրաւունք, կ՚ունենար իր տեղական հարցերը ի՛ր կողմէ ընտրուած մարմիններու կողմէ տնօրինելու իրաւունք։ Եւ, մանաւանդ, կ՚ունենար իր ընտրեալներէն հաշի՛ւ պահանջելու իրաւունք։ Ան նաեւ կը բանաձեւէր ժողովրդավարական կառոյցի տարբերակ մը, որ շատ յարիր է մեր հաւաքական հոգեբանութեան, այն աստիճան յարիր, որ ան կը գոյատեւէ ցայսօր Սփիւռքի նման խայտաբղէտ միջավայրի մը մէջ, առանց որեւէ պետական կամ այլ լծակներու օգնութեան։

Continue reading...

2013-02-08

ՄՈՌՑՈՒԱԾ ՏԱՐԵԴԱՐՁԻ ՄԸ ԱՌԹԻՒ

8 փետրուար 2013

Տօնելիք շատ բան ունինք, այո. անցեալ տարի՝ տպագրութեան 500-ամեակն էր։ Մի քանի տարի առաջ՝ գրերու գիւտի 1600-ամեակը։ Անկէ առաջ՝ քրիստոնէութեան որդեգրման 1700-րդը։ Երկու տարիէն Մեծ Եղեռնի 100-ամեակն է։ Այս տարի Հայաստանի անկախութեան 95-ամեակն է, որ տարեդարձներու մասնագէտներու բառամթերքով կը համարուի «քառորդ-կլոր», այսինքն՝ այս մէկը լա՛ւ նշենք, բայց չմոռնանք որ 5 տարիէն պիտի գայ 100-ամեակը, որ պէտք է նշել շա՛տ լաւ, ուստի չափի զգացողութիւնը չկորսնցնենք...

Continue reading...

2012-11-30

ԶԻՆՈՒՈՐԸ

Արթուր Ղարիբեանի յիշատակին

«Աշխարհ սարսեց հայու ահը,
Գետին ընկաւ թուրքին գահը ...
Գինի լից, ընկեր ջան, գինի լից...»

Տղաս համացանցին վրայ գտած է այս երգը, եւ պարբերաբար բնակարանը կ՚ողողէ անոր խրոխտ հնչիւններով։ Երգին կ՚ընկերակցի նաեւ Թալէաթի ահաբեկման թատերականացումը, որուն մեծ հաճոյքով կը հետեւի։

Continue reading...

2012-05-26

ՄԱՅԻՍԵԱՆ ՀՐԱՇՔԸ՝ ՀԱՅ ՊԵՏԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՎԵՐԱԿԱՆԳՄԱՆ ՆՈՐ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԻ ՄԵԿՆԱԿԷՏԸ

Հայոց պատմութեան բազմաթիւ բախտորոշ թուականներէն՝ գուցէ ամենանշանակալիցը, իսկ հայոց նորագոյն պատմութեան թուականներէն իրաւա՛մբ ամենանշանակալիցը անկասկած՝ Մայիս 28-ն է, Հայաստանի անկախութեան հռչակումը, «վեց դարերու խաւարէն ետք ծածանող եռագոյն»ի տoնը, որ այսoր կը նշենք միասին, կը նշենք ազգովին, կը նշենք ամեն տեղ՝ աշխարհի բոլոր ցամաքամասերուն վրայ...

Continue reading...

2011-09-24

ՍՓԻՒՌՔԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹԻՒՆՆԵՐԻ ՂԵԿԱՎԱՐՆԵՐԻ ԵՒ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉՆԵՐԻ ՀԱՄԱՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՄԱԺՈՂՈՎ

ՀՅԴ ԳԱՆԱՏԱՅԻ ԿԵԴՐՈՆԱԿԱՆ ԿՈՄԻՏԷԻ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉ, «ՀՈՐԻԶՈՆ ԳՐԱԿԱՆ»Ի ԽՄԲԱԳԻՐ ՎԻԳԷՆ ԱԲՐԱՀԱՄԵԱՆԻ ԶԵԿՈՒՑՈՒՄԸ ՍՓԻՒՌՔԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹԻՒՆՆԵՐԻ ՂԵԿԱՎԱՐՆԵՐԻ ԵՒ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉՆԵՐԻ ՀԱՄԱՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՄԱԺՈՂՈՎԻ ՀԱՅԵՐԷՆ ԼԵԶՈՒԻ ԵՒ ԿՐԹՈՒԹԵԱՆ ՀԱՐՑԵՐՈՒ ԱՇԽԱՏԱՆՈՑԻՆ (ԵՐԿՈՒՇԱԲԹԻ 19 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐ 2011, Երեւան)։

Continue reading...

2011-07-30

ՅԻՇՈՂՈՒԹԵԱՆ ՔՍԱԿ

Չոլախ Նէնէն ոչ չոլախ էր (կռնատ, մէկ թեւանի), ոչ ալ մեզմէ ոեւէ մէկուն նէնէն (մեծ մայր) էր, այլ երկու տուն անդին ապրող տարեց կին մը։ Ըստ գիւղի սովորութեան, տարեց կիները կը ճանչցուէին իրենց ամուսիններուն մակդիրներով (ամեն տղամարդ երիտասարդութեան սեմին արդէն իսկ ստացած կ՚ըլլար իր մակդիրը, որով պիտի ճանչցուէր մինչեւ մահ եւ իր կինը, առաջին թոռան ճիչին հետ կը ստանար այդ մակդիրով ճանչցուելու պատիւը)։ Թէ անունը ի՞նչ էր, հաւատացէք չեմ գիտեր. ամուսինը տարիներ առաջ մահացած էր, բայց տան հետ միասին ան ժառանգած էր ամուսինին Չոլախ մակդիրը։ Զաւակները ցրուած էին տարբեր վայրեր, երբեմն երբեմն կը յիշէին զինք ու շաբաթ մը երկուք կու գային մօտը, իսկ ինք տարին բոլոր կը մնար այդ տան առանձնութեան մէջ։ Բարի, պարզամիտ, փոքրամարմին կին մըն էր Չոլախ Նէնէն։

Continue reading...

- page 1 of 2